Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 7

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen umum şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, bağ eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilişkin ve Türk’e özgü demeında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle ovalan ve zamanla anonimleabat bir nazım biçimidir. Koşukler anne murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki murabbaklere (üçlük yahut ikilik de olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise umum dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında tekrar edilen ikilik (evet da daha çok) dizelerdir.

Koşuknün belli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir umum şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en besbelli özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece nüshası itibarıyla bir sınırlama gerçekleşemez.

Koşuklerin muhteşem çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde umumın varlıkı olurlar ve umumın her kesimine hitap eden sanatçılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir müzik türüdür. Koşukler çoğu su, bir doğa hadiseı evet da bir kahramanlık katsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arsa adlarının, ayrıca mevzuların da değişmiş olduğu görüldüğü dâhilin, nerede doğduklarını saptamak kuvvetleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakarak usulsüz ve usullü yırler olarak iki kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı dâhiline düzlük uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise çoklukla kumar havaları arsa kızılır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş atmosfer adı verilmektedir.

Türklerde aksiyonlenen konulara bakarak de sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına bakarak yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Natür yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askeriye yırleri
Tören yırleri
İş yırleri
önlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Katakulli yırleri
Tabiat ve hayvan yırleri
Efe ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve kötüklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri