Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 10

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen umum şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, taalluk eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ait ve Türk’e özgü mealında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve muayyen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle kırlan ve giderek anonimleşatır bir nazım biçimidir. Koşukler esas kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki kuartetklere (üçlük veya ikilik bile olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise umum dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yine edilen ikilik (evet da elan çok) dizelerdir.

Koşuknün muayyen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir umum şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en kabartılı özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Kısaca hece sayısı bakımından bir sınırlama olmaz.

Koşuklerin oylumlu çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde umumın esrarı olurlar ve umumın her kesimine seslenme eden sanat erilar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir çalgı türüdür. Koşukler çoğu kere, bir huy hikâyeı evet da bir kahramanlık içinsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arsa adlarının, hatta mevzuların bile değiştiği görüldüğü ciğerin, nerede doğduklarını saptamak müşkülleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü ırlamakler olarak iki fark yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı ciğerine alan uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise umumiyetle olta havaları arsa hileır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırıntı gökyüzü adı verilmektedir.

Türklerde maslahatlenen konulara göre bile sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Mevzularına göre ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Natür ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti ırlamakleri
Seremoni ırlamakleri
İş ırlamakleri
önlıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Kumar ırlamakleri
Tabiat ve efsanevi ırlamakleri
Zeybek ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve ateşklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri